ÇOCUĞUN AHLAKİ GELİŞİMİNDE AİLENİN ÖNEMİ

ÇOCUĞUN AHLAKİ GELİŞİMİNDE AİLENİN ÖNEMİ

Çocuğun ahlaki gelişimi üzerine  yapılan bir araştırmaya göre Dünya ülkelerindeki ahlak anlayışı 100 yıl içinde büyük değişimler gösterdi. Bunun sebebini teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumların  gelenek ve göreneklerinden uzaklaşması, toplum ve aile yapısının bozulması vb etmenlere bağlayanlar olduğu gibi dini değerlere bağlılıkta azalma, okullarda ahlaki eğitimin verilmemesi ve bunlara bağlı etmenlere bağlayanlarda var. Aslında ahlak gelişiminde yüzdelik oranları değişmekle birlikte hepsinin pastada büyük payı var. Sorunun kökenine inilmediği ve gerekli önlemler alınmadığı sürece toplumlardaki ahlak anlayışının büyük değişimler göstererek ilerleyeceği açıktır.  Aynı aile içerisinde birkaç kuşağın arasındaki ahlak anlayışının farklılık göstermesi bile değişimin ne kadar hızlı gerçekleştiğini gözler önüne sermektedir.

Peki ahlak kavramının değişmesi iyi bir şey mi?

Ahlak; toplum içinde kişilerin uydukları davranış biçimleri ve kurallardır. Tarafsız ve genel bir ifadeyle iyi ve kötü arasındaki niyet, karar ve etkinlik farklılığıdır. Ahlak kavramının tanımını baz alarak bu soruyu yorumlayacak olursak insanların iyi yada kötü sıfatlarına uygun davranışlar sergilememesi veya kişilerin uyması gereken kuralların değişmesi normal bir durum mu acaba? 100 yıl önceki insanla günümüz insanın ya da 5 sene önceki davranışlarımızla şimdiki davranışlarımız arasındaki uçurum insanoğlunun geçmişiyle çeliştiğinin göstergesi değil midir? Günümüzdeki ahlak anlayışı mı yoksa 100 yıl önceki ahlak anlayışı mı insan bünyesine daha uygundur? Bu soruların cevabını düşünmek bile insanın düşünen bir varlık olduğunu o halde insanın ahlak anlayışını düşünce yapısının değiştirdiği çıkarımına vardırır. İnsan düşünüyor evet insan ahlak şemasını da kendi zihninde şekillendiriyor. Sana göre doğru olan bir tutum bana göre yanlış olabilir ama toplum buna ne der kaygısıyla davranışlarımızı sergilersek eğer; devreye ahlak anlayışı girer.

Ahlak anlayışı ailede mi başlar?

Ahlak anlayışının aile yapısıyla ilişkisi üzerine yapılan bir araştırmada tek yumurta ikizi bebeklerin birini toplumun ahlak anlayışına uygun yaşayan aile fertlerinin yanına, diğer kardeşi ise toplumun ahlak anlayışıyla çelişen aile bireylerinin yanına yerleştirmişler. Sonuçta ikiz bebeklerden birincisi ergin hale geldiğinde sorgulamayan, her söyleneni kabul eden ama toplumun ahlak anlayışının dışına çıkmayan birey olurken; diğer bebek ergin hale geldiğinde sorgulayan, kendi toplumuyla çelişen ama toplumun etik ve ahlaki değerlerine de saygı göstermeyen birey olmuş.

Bu durumda aile ahlak anlayışındaki dengeyi nasıl sağlayacak?

Aile fertleri çocukların ahlak gelişimi üzerinde büyük etkiye sahip; sorgulayan, düşünen ve yorum yapan aynı zamanda toplumun ahlaki değerleriyle çelişmeyen bireyler yetiştirmek istiyorsak ahlaki değerlerin sınırlarını çocukların zihinlerindeki şemalara iyi çizilmelidir. Annenin doğru dediği ve onayladığı davranışı baba onaylamıyorsa çocuğun ahlak şemaları allak bullak olur sonuçta çocuk tutarsız, agresif ve değersiz bir birey olur. Ahlaki değerler bu tutarsızlık içinde yok olur.

Yapılması gereken ne?

Aile bireyleri ahlaki ve etik değerlerin sınırlarını iyi çizmelidir. Kendi içinde çelişen değer ve tutumlar bertaraf edilerek yeni sınırlar çizilmelidir. Çocuklar ilk 5 yıl aile bireylerine körü körüne bağlı olduğundan bu dönemde çocuğa doğru-yanlış, iyi-kötü vb kavramlar çizilen sınırlar içinde çocuğa iyi bir şekilde benimsetilmelidir. Benimsetirken davranışlar aile tarafından da uygulanmalı ve taviz verilmemelidir. Bu dönemde empati duygusu olmadığından çocuğa empati yapmasını sağlayacak olumlu yada olumsuz şemalarla çok fazla iç içe olmasına lüzum yoktur. Çocuk 6 yaşından sonra otoritenin vermiş olduğu ceza ya da ödüllere somut olarak onlara değer biçtiğinden bu dönem çocuklarına ceza yerine alternatif yöntemler uygulanmalıdır.12 yaşından sonra çocuklara öznel sorumluluklar verilmeli ve bu sorumlulukları ahlaki sınırlar içinde yapıp yapmadığı kontrol edilmelidir. Eğer çocuk sorumluluklarını ahlaki değerler dışında yapıyorsa sorunun üzerine gidilmeli ve çocuğa neden böyle yaptığı sorulmalıdır. Cevaba göre çocuk ikna edilmelidir. Bu noktada kesinlikle cezadan kaçınılmalıdır. Alternatif yöntemler uygulanmalıdır.

Ahlaki gelişimi sadece aile şekillendiremez!

Bu nedenle çocuklarınızın arkadaş çevresi iyi seçilmelidir. Çocuklarınızı kontrollü bir şekilde sosyalleştirmelisiniz, okul ortamında da çocuk takip edilmeli ve öğretmenleriyle sürekli irtibat halinde olunmalıdır.

Çocuklarınızı kendi çizdiğiniz ahlaki kuralları benimsetmek istiyorsanız önce siz o kuralları uygulamalısınız.

 Gelecek yazılarımda ‘’Çocuklara ceza yerine verilmesi gereken alternatif yöntemler’’ , ‘’Çocukların ahlaki gelişiminde çevrenin önemi’’başlıklı konulara değineceğim.

                                                                                                                                                            

Abdullah Demir

                                                                                                                                                                                                                                                                                      31.12.2016